Słownik BJJ: Najważniejsze Pojęcia, Slang i Skróty na Macie

Dlaczego BJJ ma własny język?

Wchodząc po raz pierwszy na salę brazylijskiego jiu jitsu (tzw. tatami lub matę), można poczuć się jak za granicą. Trenerzy i zaawansowani zawodnicy używają unikalnego żargonu łączącego język angielski, portugalski (ojczyznę współczesnego BJJ) oraz tradycyjne japońskie korzenie wywodzące się z judo.

Nie musisz uczyć się wszystkich terminów na pamięć przed pierwszymi zajęciami. Większość pojęć wejdzie Ci w krew po kilku tygodniach regularnego treningu. Ten słownik porządkuje najważniejszy slang i pojęcia, żebyś na macie czuł się pewnie i rozumiał polecenia trenera od pierwszego dnia.

Kultura maty i slang klubowy

Te słowa usłyszysz w szatni i na macie najczęściej — definiują one etykietę, bezpieczeństwo i atmosferę panującą w akademii BJJ:

• Oss (Osu) — uniwersalne pozdrowienie i potwierdzenie zrozumienia instrukcji trenera. Wywodzi się z tradycyjnych japońskich sztuk walki i oznacza szacunek, determinację oraz gotowość do wysiłku.
• Roll / Kulanka — sparing w BJJ. Zamiast mówić „chodźmy powalczyć”, zawodnicy mówią „idziemy na rolla” lub „idziemy na kulankę”. Celem rolla jest przetestowanie technik w kontrolowanych warunkach, a nie walka na śmierć i życie.
• Tap / Tap out / Klepanie — sygnał poddania się (klepnięcie ręką w ciało rywala lub w matę, albo głośne „tap”). To najważniejszy mechanizm bezpieczeństwa w BJJ — klepiesz wcześnie, resetujesz pozycję i trenujesz dalej bez kontuzji.
• Drilling — metodyczne, wielokrotne powtarzanie konkretnej techniki z partnerem bez oporu lub z lekkim oporem, aby wyrobić pamięć mięśniową i automatyzm ruchów.
• Smash / Presing — styl walki oparty na używaniu ciężaru własnego ciała, stabilnej kontroli i wywieraniu bezlitosnej presji na przeciwnika z pozycji górnej.
• Mat Enforcer — potoczne określenie doświadczonego, zaufanego wyższego pasa w klubie, który podczas sparingu temperuje zbyt agresywnych lub niebezpiecznie walczących nowicjuszy.
• Tatami — mata treningowa, na której toczą się walki i zajęcia.

Podstawowe pozycje w parterze — hierarchia kontroli

W BJJ walka toczy się o pozycję (poznaj pełną hierarchię pozycji w BJJ i kontrolę w parterze). Zgodnie z zasadą „position before submission”, najpierw zdobywasz kontrolę, a dopiero potem szukasz poddania:

Akcje, ruchy i przejścia pozycyjne

Walka w parterze to nieustanny ruch i walka o polepszenie pozycji. Oto kluczowe terminy określające manewry na macie:

• Sweep (Przetoczenie) — akcja, w której zawodnik z pozycji dolnej (z gardy) odwraca sytuację i ląduje na górze, zdobywając pozycję dominującą.
• Guard Pass (Przejście gardy) — manewr zawodnika z góry polegający na minięciu nóg przeciwnika i zdobyciu pozycji bocznej, dosiadu lub pleców.
• Shrimping (Krewetka / Ucieczka biodrami) — najważniejszy fundamentalny ruch ucieczkowy w BJJ, polegający na wypchnięciu bioder w bok i stworzeniu przestrzeni między sobą a rywalem.
• Bridging (Mostkowanie) — dynamiczne wybicie bioder w górę z leżenia na plecach, służące do zrzucenia przeciwnika z dosiadu lub wytrącenia go z równowagi.
• Framing (Ramowanie) — używanie kości przedramion i rąk (zamiast siły mięśni) do stworzenia bariery blokującej ciężar ciała przeciwnika.
• Posture (Postawa) — pionowe ustawienie tułowia i głowy podczas przebywania w gardzie rywala, uniemożliwiające mu łatwe zaatakowanie szyi lub rąk.
• Sprawl (Odrzut nóg) — zapaśnicza obrona przed obaleniem, polegająca na gwałtownym wyrzuceniu nóg do tyłu i dociśnięciu bioder do karku atakującego.

Submissiony i techniki kończące

Submission to technika kończąca walkę przed czasem (zobacz nasze zestawienie: dźwignie i duszenia w BJJ). Na sali najczęściej spotkasz się z nazwami zaczerpniętymi z angielskiego lub slangowymi odpowiednikami:

• Armbar (Balacha) — klasyczna dźwignia na wyprostowany staw łokciowy z gardy, dosiadu lub pozycji bocznej.
• Kimura — dźwignia rotacyjna na staw barkowy z ręką rywala zgiętą za plecy (nazwana na cześć japońskiego judoki Masahiko Kimury).
• Americana — odwrotność Kimury, dźwignia na bark z dłonią rywala skierowaną w górę (tzw. zgięcie pod kątem 90 stopni).
• Trójkąt (Triangle Choke) — duszenie wykonywane nogami, zamykające szyję i jedno ramię przeciwnika w ciasnym trójkącie.
• Gilotyna (Guillotine Choke) — duszenie przednie rękami, zapinane najczęściej gdy rywal próbuje nieudanego obalenia.
• Rear Naked Choke (RNC / Mata Leão) — duszenie zza pleców, w którym przedramię oplata krtań rywala bez użycia kimona.
• Heel Hook (Haczyk) — bardzo niebezpieczna dźwignia skręcająca staw kolanowy za pomocą rotacji pięty (zakazana dla początkujących).
• Reaping — nielegalne przekroczenie nogi atakującego przez kolano rywala do wewnątrz, grożące zerwaniem więzadeł.

Najważniejsze federacje i skróty

Gdy zaczniesz interesować się sceną sportową BJJ, natkniesz się na te skróty organizacji wyznaczających standardy i reguły zawodów: